Ana Sayfa Kültür - Sanat Orhan Kemal’in ölümsüz romanı: Murtaza

Orhan Kemal’in ölümsüz romanı: Murtaza

0
0

Edebiyatımızın usta kalemlerinden Orhan Kemal’in Murtaza romanı birinci olarak 1952 yılında Vatan Gazetesi’nde tefrika halinde yayımlanmıştır.

Varlık Yayınları tarafından da romanın yeni baskısını yaparak okuyuculara ulaştırdı.1965 yılında sinemaya uyarlanan roman usta tiyatrocu Müşvik Kenter Murtaza karakterini canlandırdı.

SOSYOLOJİK HARMANLAMA

Orhan Kemal denilince, onu âlâ tanıyan okurlarının aklına Çukurova gelmesi haklı bir çağrışımdır.

Müellif, Çukurova’da pamuk personelliği yapan ırgatların Halet-i Ruhiyesini ustalıkla lisana getirmiştir. Personellerin yaşadığı güçlü hayat şartlarını, onları toplumsal ve kültürel bir bağlamda ele alarak, sefaletin fotoğrafını kitaplarına daima taşımıştır.

O kent muharriri değil, kırsal bölümlerin romancısıdır.  Konusu İstanbul’da geçen romanları, kıssaları olsa bile bahsettiğim bu gerçeği değiştiremez.

MİZAHİ ÖĞELERİN FAZLALIĞI

Orhan Kemal’in bilindik yapıtı Murtaza’da disiplinli, aydınlanmacılığıyla başkişi gece bekçisi Murtaza’nın hikayesini okuyacaksınız. Hafızalarda silinmesi güç olan Murtaza edebiyatımıza damgasını vurmuştur.

Otorite ve gerçekçi kavramlarının ortasına sıkışıp kalan Murtaza’nın yaşadığı ikilem kendisi için hakikat olan tarafı seçmesine itmiştir. Mizahi bir üslupla anlatılan romanda güldürü öğelerinin fazla olması da kitabı öne çıkarttan bir özellik.

1965’te beyaz perdeye taşınan sinemanın tanıtım afişi

DOĞRULARINDAN ÖDÜN VERMEZ

Murtaza, kendi gerçekliğinden ve doğruluğundan ödün vermemek için çıkılmaz olayların içerisinde kendisini bulmuştur. Yaşadığı aksilikler karşısında insanı anlamaktan yeterlice uzaklaşan Murtaza; bireyin salt kendini düşündüğünü toplumsal bir tenkitle söz eder.

Usta muharrir Orhan Kemal; Murtaza 2’yi de yazmış geri kalan kısımları de çıktığı seyahatten sonra tamamlayacağını evrak üzerine not düşmüştür. Murtaza’nın devamını getirmek için kendisine daha fazla müddet tanımayan hayat onu 2 Haziran 1970 yılında ortamızdan ayırdı.

Gece bekçisi Murtaza (filmden bir sahne)

MURTAZA

Orhan Kemal’in fevkalade karakter tahlili olan Murtaza, 1950’li yıllarda İstanbul’da gece bekçiliği yapmaktadır. Altı çocuğu ve eşiyle epeyce şiddetli bir hayat sürdürmektedir.

Romanı okuyanlar Murtaza’yı daima gülünç bulmuştur. Murtaza ise daima bir hengamenin ve didişmenin içerisindedir.

Hem ailesiyle hem de etrafıyla sorun yaşayan Murtaza, yaşadığı topluma kendi doğrularını ve prensiplerini zorla benimsetmeye, kabul ettirmeye çalışmıştır.

ÜTOPİK NİYETLER

Murtaza’ya nazaran kendi doğruları ve mefkureleri oburlarının savunduklarından daha gerçekçidir. Herkesin kendisi üzere olmasını istemektedir. Murtaza’nın karakter analizi bu anlatılardan yola çıkarsak ütopik bir niyet içerisinde olduğu saptaması yerinde bir tariftir.

Bütün dünyayı tek başına değiştireceğine inanan Murtaza; vakitle mahallesinde ve işinde istenmeyen kişi haline gelmiştir.

Toplumu iki ana çizgiye ayırarak bunların zenginler ve yoksullar olarak sınıflandırmıştır. Zenginlerin, düzgün hayat şartlarında yaşadığını, pak elbiseler giydiğini ve hepsinin kravatlı olduğunu, Allah’ın birer sevgili kuludur ona nazaran.

KİMLİK KARMAŞASI

Murtaza kendisini soylu bir sınıfın içinde görerek ona nazaran kendine bir kaftan biçmiştir. Yoksul olmasına karşın soylu sınıfının bedel yargılarının gerisine sığınarak, burada farklı görünmeye çalışmıştır. Murtaza için her şeyden kıymetlisi yaptığı bekçilik olmuştur.

insanların endişeli düşü haline gelen Murtaza, herkesten farklı görünmeye çalışmıştır. Müdürlerine, üstlerine karşı her vakit saygılı bir tavır izleyen Murtaza, içten içe de kendini onlardan üstün görmeye başlamıştır.

Öbür bekçilere bile küçümseyici gözlerle bakarak dünyayı adeta kendisi yaratmıştır. Murtaza her vakit başına buyruk olmuştur. Daima bildiğini okuyan kararlı sert birisidir. Onu ıstıraba sevk edecek her şeyden öfkelenirken; övüldüğünde ise havalara uçacak kadar alçak gönüllükten uzaktır.

Tiyatroya da uyarlanan Murtaza

FABRİKA BEKÇİSİ OLUR

Murtaza’nın insanlara karşı tavrından ötürü halk şikâyetçi olmaya başlamıştır. Murtaza artık istenmeyen kişi olmuştur. Bu durumdan rahatsız olan amiri tarafından bir fabrikaya atanarak misyonunu burada sürdürmeye çalışmıştır. Sert iş siyasetini burada da devam ettiren Murtaza, personeller için bıkkınlık vermeye başlamıştır.

Çalışanları daima azarlayan Murtaza’ya karşı fabrikada “Murtaza İstifa” protestoları başlamıştır. Birebir fabrikada kızı da çalışan Murtaza, sertliğini kızına karşı da sergileyerek ne kadar idealist ve tarafsız olduğunu da kanıtlamıştır.

Zenginlerin yanında yer alan Murtaza, oğlu Hasan tarafından emek düşmanı, yardakçı olarak tanımlanmıştır.

Usta müellif Orhan Kemal’in edebiyatımıza armağan ettiği değerli klasiklerden olan Murtaza’yı herkes okumalıdır.

Ergül Tosun

Kitap sayfası için bağlantı:

ergul.tosun@ensonhaber.com

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz