Ana Sayfa Kültür - Sanat Bir garip şair Orhan Veli portresi

Bir garip şair Orhan Veli portresi

4
0

Orhan Veli; şiirin “insanın beş duyusuna değil, başına eden bir kelam sanatı” olduğunu, ölçü ve uyağın şiiri yozlaştırdığını, bunun için şairaneliğe sırt çevrilerek yeni araçlar ve yeni yollarla çoğunluğa seslenmek gerektiğini vurgular.

Konuşma lisanına yaslanan bu yeni şiir sokaktaki adamın ömrüne eğilmeli, sözcük hiyerarşisine ve pırıltılı sözlerin egemenliğine son verilmeli diyen Orhan Veli, bir şiirinde otobiyografisini de şöyle sunuyor,

Ben Orhan Veli
“Yazık oldu Süleyman Efendiye”
Mısra-i meşhurunun mübdii…
Duydum ki merak ediyormuşsunuz,
Özel hayatımı,
Anlatayım:

Evvela adamım, yani
Sirk hayvanı falan değilim.
Burnum var, kulağım var,
Pek biçimli olmamakla birlikte.
Bir meskende otururum,
Bir işte çalışırım.
Ne başımda bulut gezdiririm,
Ne sırtımda mühr-ü nübüvvet.
Ne İngiliz hükümdarı kadar
Mütevazıyim,
Ne de Celâl Bayar’ın
Sabık ahır usağı üzere aristokrat.
Ispanağı çok severim
Puf böreğine hele
Biterim
Malda mülkte gözüm yoktur.
Vallahi yoktur.
Oktay Rıfat’la Melih Cevdet’tir
En yakın arkadaşlarım.
Bir de sevgilim vardır pek muteber;
İsmini söyleyemem
Edebiyat tarihçisi bulsun.
Ehemmiyetsiz şeylerle de uğraşırım,
Meşgul olmadığım ehemmiyetsiz
Yalnızca üdeba ortasındadır.
Ne bileyim,
Tahminen daha bin bir huyum vardır.
Amma ne gerek var hepsini sıralamaya?
Onlar da bunlara benzeri.

İSTANBUL DOĞUMLU ŞAİR

Orhan Veli Kanık, 13 Nisan 1914’te İstanbul Beykoz’da doğdu. Cumhurbaşkanlığı Armoni Orkestrası şeflerinden klarnetçi Veli Kanık’ın büyük oğlu, Adnan Veli’nin ise ağabeyidir.

Çocukluk yılları Cihangir, Beykoz, Beşiktaş üzere semtlerde geçmiştir. 1925 yılına kadar yani dördüncü sınıfa kadar Galatasaray Lisesi’nde yatılı olarak eğitim görmüş, 5. sınıfı ise Ankara Gazi İlkokulu’nda okudu.

MEMURLUK HAYATI

İlkokuldan sonra eğitimine Ankara Erkek Lisesi’nde devam eder. Lise hayatının bitimiyle Ankara’dan ayrılan Orhan Veli, İstanbul’da Edebiyat Fakültesi İdeoloji Kısmı’na girdi.

Üniversite öğrenciliğinin yanında, bir yandan da Galatasaray Lisesi’nde öğretmen yardımcılığı yapmaktadır. Üç yıl ideoloji eğitimi aldıktan sonra, Ankara’ya döner ve 1936’da PTT Genel Müdürlüğü’ndeki memurluk vazifesine başlar.

Epey duygusal, bir o kadar da mizahi bir kişiliğe sahip olan Orhan Veli’nin İlkokul öğretmeni Sedat Beyefendi, onun edebiyata olan ilgisini fark etmiş ve ona yol gösteren kişi olmuştur. O yıllarda bir kıssası “Çocuk Dünyası” isimli mecmuada basılır.

ÜNLÜ İSİMLERLE TANIŞTI

Orhan Veli, ortaokul yıllarında Oktay Rıfat ve Melih Cevdet ile tanışır. Çocukluk yılarında başlayan bu arkadaşlık, sanat üzerine yapılan ortak çalışmalarla daha da pekişecek ve ebedi bir dostluğa dönüşecektir. “Garip” ya da “Garipçiler Akımı” olarak isimlendirilen sanat akımı daha sonraları bu üç arkadaşın ortak yapıtı olarak meydana gelecektir.

ORHAN VELİ’NİN İSTANBUL’U

İstanbul’u şiirlerinin en temel yeri olarak işleyen birçok şair varsa da, “İstanbul şairleri” denilince, çoğunluğun aklına gelen birinci isim O’dur. Onun şiirinde İstanbul, çesitli yerleri ve çesitli görünüşleri ile yaşanılan, paylaşılan ve özlenilen bir yerdir.

İstanbul’da, Boğaziçi’nde,

Bir yoksul Orhan Veli’yim

Veli’nin oğluyum

Tarifsiz tasalar içinde.

Başıma da konuyor, konuyor aman martı kuşları

Gözlerimden boşanır hicran yaşları;

Edalı’m,

Senin yüzünden bu halim

İstanbul Türküsü isimli siirde, bir kıyıda melül mahzun oturmuş Orhan Veli görünür. İstanbul’da tıpkı Sait Faik üzere halkı müşahedeler. İnsanların ezası ekmek sıkıntısından, mahzunluğu ise aşk kederinden doğar.

“VELİ’NİN OĞLU”

Konuta tuz, ekmek götürmeyi unutan avare âşık, kırılmıştır. Bu kırıklık, yalnızlık ve kimsesizlik hislerini harekete geçirir. “Veli’nin oğlu” “Fakir Orhan Veli” üzere tabirlerle, sıradanlığını, yoksulluğunu; ‘edalı’ yar ile duyarlığını ortaya koyan kişinin tarifsiz ıstırabı anlaşılır hale gelir.

Halkın, yaşadığı bütün yerlerde hayatın ritmini duyar, yerleri daima zevk veren boyutuyla anlatır. Koca kente adeta bütün vücudu ve dilekleriyle bağlı olan insan figürleri şiirlerinde vardır.

“Garibim

Ne bir hoş var avutacak gönlümü

Bu kentte,

Ne de bir tanıdık çehre;

Bir tren sesi duymaya göreyim,

İki gözüm iki çeşme”

Diyen Orhan Veli, şiirlerinde gariplik hissine sık sık göndermelerde bulunur. Bu göndermelerin art planında, çağdaş kentin oluşturduğu bir yurtsuzluk duygusu da bulunur.

Bugün Boğaz’a karşı oturup bir şiir mırıldanayım diyen kişinin ağzından birinci şu kelamlar dökülür.

“İstanbul’u dinliyorum gözlerim kapalı”

İstanbul şairlere ilham kaynağıdır lakin görüyoruz ki İstanbul halkının genlerine en fazla nüfuz etmiş, İstanbul ile özdeşleşmiş şair Orhan Veli’dir.

Ergül Tosun

Kitap sayfası için irtibat:

ergul.tosun@ensonhaber.com

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz