Ana Sayfa Kültür - Sanat Arşivden: Ahmet Hamdi Tanpınar’la Huzur romanı üzerine söyleşi

Arşivden: Ahmet Hamdi Tanpınar’la Huzur romanı üzerine söyleşi

0
0

Türk edebiyatının usta kalemi Ahmet Hamdi Tanpınar denilince Huzur romanı birinci akla gelenlerden. Müellifin yıllar evvel verdiği söyleşiyi sizlere aktarıyoruz. Tarihin tozlu raflarında yerini alan bu söyleşide, Ahmet Hamdi Huzur romanını anlatıyor.

İşte, Necdet Evliyagil’in müellifle yaptığı o söyleşiden bir kısım….

Romanınızı yeni bitirdim. “Cumhuriyet”te tefrika edilirken de okumuştum. Sizi çok beğendiğim, yorucu bulduğum yerler oldu. Kitabınız üzerine konuşabilir miyiz?

“Hayhay!.. dedi. Lakin daha önce size âlâ bir haber vereyim! Yahya Kemal’in sıhhati çok yeterli.”

Huzur’un tekniği beni çok düşündürdü. Fikre çok yer vermiş üzeresiniz. Sonra olay hem var, hem yok üzere. Bir ekip ikinci derecede şahıslar ve hadiseler üzerinde ısrar ediyor, sonra bırakıyorsunuz.?

“Romanın muayyen bir tekniği olabileceğine inanmıyorum. Elli yıldan beri bu sanat çok değişti. Ben bilmem istediklerimi yapmağa yürek ettim mi? Size niyetlerimi anlatıyorsam roman tekniğini nasıl anladığımı izah etmiş olurum. Evvelâ romanın şiir ve niyet ile bir arada yürümesini isterim. Vakıâ niyetlerimizi hareket halinde göstermek mümkün, tahminen de müreccahtır. Ama o vakit karaktere malolur, mahiyetini kaybeder, hulâsa ferdileşir. Ben ise sorunların münakaşasını istiyordum. Ruhsal analizlerde bu türlü.”


Neden?

“Çünkü ikinci derecede bir şahsın psikolojisini hereketlerle izah edersem, daha çok bir müşahid ve hâdiselere maruz olmasını istediğim asıl kahramanımın yerine onları geçirmiş olacaktım. Halbuki bu ikinci derecede şahısların Mümtaz’ın etrafında hem etki edici bir “zemin”, hem de fikirlerinin ve hislerinin değişik aynaları olmasını istiyordum.

Hulâsa bir fikir ve hissin bir kaç zaviyeden görünüşünü istiyordum. Kaldı ki benim için hareketin kendisi, kendimizde ve etrafımızda yaptığı etki kadar mühimdir. Ben okuyucunun bir müşahidle, onun içinden geçenlerle müsabakasını istiyordum.


Romanınızda Mümtaz’ın çocukluğuna ve özellikle tâbirinizle söyliyeyim, birinci deneyimine fazla ehemmiyet vermişsiniz, habuliki sonra bunu bırakır üzeresiniz?

“Hayır, bırakmıyorum. Zira Mümtaz bütün hayatı boyunca o iki gecenin etkisi altındadır. Onda sanatkâr taraf, bu ağır kaideler içinde doğar. Bir nevi compex teşekkül eder. Yanılgı karşısında günah ve vicdan azabı kompleksi. Aşkı ve dolayısile hayatı özel bir biçimde görür. Sonra vakitle bu kompleksi, yine bir nevi -tâbir yerinde ise- Euridice, yahud orpshens kompleksine tahavvül eder. Yani Mümtaz mevt kanısının tehdidi altında yaşamağa başlar ve etrafındaki şeyleri lakin kaybetme korkusu içinde sever, yahud kaybetmiş üzere sever.”

Bu romanı asıl yazmaktaki gayeniz ne idi?

“İkinci Cihan Harbinin başında düşündüklerimizi ve sıkıntılarımızı anlatmak. Bizi de tehdid eden bu genel felâkette dünya ile müşterek ve birebir taraflarımızı göstermek.

Harbin başladığı gece ben bir hasta başında daima bunları düşünmüştüm. Romanın asıl kahramanları İstanbul ve bizim musikimizdir.

Ama bununla kalmıyor. Tabiatile bir cihan harbinin başlaması kadar önemli sıkıntıyı konu olarak alan bir roman, şahsen insanı ve insanın taliini düşünmekten vazgeçemezdi.”

Evet, insanın talii üzerinde çok duruyorsunuz?

“Durmağa da paha. İnsan biçare ve tezad içinde bir mahlûktur. Kendisinden yahud yapıtında çok aşağıdır. Bu hakikatte “eşrefi mahlûkat” bir ratedir; tabiate bir ilah üzere hükümrandır. Lakin kendi hayatını bir türlü yönetim edemez. Zira ferd sifatile sahibi olduğu “varlık” hayat dediğimiz şeyin kendisile ve çalışanı olan içtimaî beşerle her an uğraş halindedir. “Varlık” tektir ve gayrisine tahammül edemez. Onun için dünya çok geniş, hayat türlü türlü imkânlarla dolu olduğu halde biz, birbirimizi ezerek yaşarız. En âlâ niyetten en makûs sonuçlar çıkar. Mesud etmek isteriz, ancak bedbaht oluruz. Bu insanın genel ve ebedî mukadderatıdır. Bunun yanıbaşına bir de vaktimizin azgın sıkıntıların koyun. O denli muvazenesiz bir periyotta yaşıyoruz ki… Her an, medeniyet ve insan oğlu, asırların yarattığı her şey tehlikede. Ferd her an tasallûta maruz…”

Ergül Tosun

Kitap sayfası için irtibat:

ergul.tosun@ensonhaber.com


CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz